observaties

‘Mijn naam is Ahmed Ahmed en ik kan niet vliegen.’ (gelach uit de zaal) ‘You whites kunnen een uur of twee van tevoren inchecken. Ik ben zo anderhalve maand verder!’ Aan het eind van de documentaire Reel bad Arabs van dr. Jack Shaheen (VS) kunnen we eindelijk even lachen. Ahmed is stand up comedian en neemt de positie van Amerikaanse Arabieren op de hak. Maar de ironie is intussen pijnlijk duidelijk.

Shaheen is emeritus hoogleraar en heeft dertig jaar gestudeerd op de beeldvorming over Arabieren in Amerikaanse populaire cultuur. Na analyse van meer dan duizend films, weet hij het zeker: Arabieren worden in Hollywood-films al decennia lang ontmenselijkt. In de documentaire toont hij dit aan met fragmenten filmgeschiedenis: gevaarlijke massa’s in de dreigende woestijn, onbetrouwbaar, dodelijk, met messen en later pistolen, erop uit om

Amerika te vernietigen en westerse vrouwen te schaken. Ook het beeld van arabische vrouwen is vlak. Zij verschijnen op het doek als haremvrouwen, buikdanseressen of als onderdeel van een anonieme, gesluierde massa. En nooit, nooit komen arabische mannen en vrouwen in beeld als ‘gewone’ mannen en vrouwen, vaders en moeders, studentes, voetballers, mensen met dagelijkse zorgen of zelfs maar als slachtoffer van bezetting, hongerof oorlog. De voorbeelden zijn legio: van willekeurig rondschietende terroristen in Back to the Future tot messentrekkende slangenbezweerders in Disney’s Alladin en afpersende en vrouw-onvriendelijke Amerikanen van Arabische afkomst in Father of the Bride-2.

Hoewel je het medium film kan afdoen als ontspanning, als fantasie, aldus Shaheen, beklijven beelden in onze hoofden. ‘Door de herhaling, de eenzijdigheid, hebben deze beelden impact op de manier waarop we denken over “those people”.’ En juist de stilte rond stereotypen is schadelijk. De eenzijdigheid van beeldvorming over bijvoorbeeld Afro-Amerikanen, joden en homo’s is in Hollywood doorgedrongen. Maar de Arabische beeldvorming is onbespreekbaar, zo merkt Shaheen. Hij weet ook waarom. De lijnen tussen Hollywood en Washington zijn kort. In de strijd tegen Palestijnen en Irakezen komt de ontmenselijking van Arabische volken de Amerikaanse regering goed van pas.

De brede, wat oudere dr. Shaheen is een echte leraar. Hij maakt de microfoon los en loopt door de zaal, duidelijk gewend aan het geven van grote hoorcolleges. Hij is ook heel Amerikaans, maakt flauwe grappen, prijst meermalen zijn beloved wife, iets wat Nederlanders te prive zouden vinden. Maar deze vriendelijke beer steekt zijn nek uit. Zegt wat niemand met macht wil horen, legt een link tussen beeld en oorlog.
Na al die moorddadige beelden eindigt de avond met humor. Met de Arab-Amerikaanse comedians, die aan den lijve ondervinden wat Shaheen betoogt. Ahmed Ahmed vertelt over zijn auditie voor een rol genaamd ‘terrorist number 4′. Overdreven boos grapte hij de rol, met een zwaar accent. Voor hem was dat humor, de volgende dag werd hij gebeld voor een rol in een speelfilm. Bloedserieus nam de producent zijn parodie op de boze Arabische terrorist. Gelukkig is er in de film wat verbetering te zien, aldus Shaheen: ‘Thanks to George Clooney. Thank God for George Clooney!’

boek:
Jack Shaheen (2001), Reel Bad Arabs: How Hollywood Vilifies a People ISBN 1-56656-388-7, Olive Branch Press.

film:
Jack Shaheen (2006), Reel Bad Arabs: How Hollywood Vilifies a People video