observaties

‘You cannot put it in my shoes!’ zo verdedigde CDA-Tweede Kamerlid Jan Jacob van Dijk zich. Maar het defensieve en gebrekkige Engels van de panelleden was niet het enige ergerniswekkende aan het debat over religie en politiek op maandag 14 mei in Felix Meritis, georganiseerd door het John Adams Insitute. En dat terwijl de aanleiding zo mooi was.

Michelle Goldberg, een jonge joods-Amerikaanse journaliste presenteerde de Nederlandse vertaling van haar boek Kingdom coming. The Rise of Christian Nationalism. Het gaat over de parallelle wereld van christen-nationalisten in de VS, die denken dat homo’s, leraren, rechters en aanhangers van de evolutietheorie erop uit zijn om Amerika te vernietigen. Door de regering Bush-junior krijgt deze beweging meer ruimte in de VS. Ze noemde in haar lezing schokkende voorbeelden: gedwongen bekering bij afkicken van drugs, het ‘genezen’ van homoseksuelen die vervolgens ex-gays worden genoemd en als levend bewijs worden gezien van het feit dat homoseksualiteit is aangeleerd, het wegpesten van medewerkers met de verkeerde godsdienst of geaardheid bij het Leger des Heils, evangelisatie onder werktijd bij het ministerie van Justitie, eigen musea die de evolutie integreren in het scheppingsverhaal en dus liegen over de ouderdom van de aarde, pregnancy crisis-klinieken die zich neutraal presenteren maar geen abortussen uitvoeren.

Dat alles, daar zouden de mannen aan tafel – naast Van Dijk, Han Noten en EO-directeur Henk Hagoort – afstand van moeten nemen. Ze zouden als eerste moeten zeggen: dit mag niet gebeuren in Nederland noch in Europa. Maar nee, de mannen kunnen zich alleen verdedigen. En de aanval is de beste verdediging. Hagoort verwijt Goldberg een samenzweringstheorie. Het feit dat de christenen elkaar kennen en naar dezelfde bijeenkomsten gaan, betekent nog niet dat zij ook macht hebben. Van Dijk probeert uit te leggen dat politiek juist over ideologie gaat en niet over feiten. Goldberg blijft rustig terwijl de mannen in pak haar beledigen. Ze antwoordt: ‘Maar het is een feit dat de aarde ouder is dan zesduizend jaar. En het is bekend je van het ontkennen van homoseksualiteit zware psychologische gevolgen ondervindt.’

De taal blijft een obstakel, ook de geschreven taal. Gebruikt ze zelf niet vaak metaforen van strijd en conflict? Suggereert ze niet dat de christelijk nationalisten te vergelijken zouden zijn met de Taliban? De stijlfiguur van strijd en overdrijving, geeft ze toe, is misschien een Amerikaanse retoriek. Maar zijn de Europeanen uit de ‘oude wereld’ niet bang voor de evangelisatie die ook in Oost-Europa onder invloed van de Amerikaanse kerken plaats vindt? Hagoort geeft uiteindelijk toe dat hij het ontstaan van mega-kerken waar de bijbel letterlijk wordt gelezen, ziet toenemen in Nederland. Maar geen van de panelleden deelt openlijk Goldberg’s zorg.
Zeker van Han Noten moeten we het vanavond niet hebben. Hij neemt het op voor Van Dijk. Of dat iets te maken heeft met de coalitie of met het feit dat hij het boek niet heeft gelezen is onduidelijk. Nederland, aldus Noten heeft een andere traditie dan de VS. Hij ziet wel toenemende moralisme in de politiek: kinderen niet drinken tot hun achttiende, bijvoorbeeld. Maar weigerambtenaren? Alternatieven voor abortus? De medisch-ethische paragraaf wordt doodgezwegen.

Uit de zaal komen gelukkig veel steunbetuigingen voor Goldberg. Je voelt de sympathie. Mensen applaudiseren als een vrouw vraagt naar de waarden die achter wetten liggen. De conspiracy van Hagoort wordt gepareerd. Een witte Zuid-Afrikaan beaamt uit eigen ervaring het brainwashende en indoctrinerende effect dat christen-nationalisten kunnen hebben. De christenen die overigens ooit uit Nederland kwamen, zo voegt hij er grappend aan toe. Dat had hij beter niet kunnen doen… Van Dijk trekt het zich aan alsof de spreker hem de koloniale geschiedenis in his shoes schoof. De politicus verdedigde zijn partij, zijn persoon. Hij had het niet gedaan! Het is een tekenende reactie wanneer ons koloniale verleden ter sprake komt.

Corine Krijgsman, directeur van het John Adams Institute, sloot de avond af met historische woorden: Goldberg ‘stood her men’ tussen al die mannen.

Michelle Goldberg (2007) Uw koninkrijk kome. De opkomst van het christelijk nationalisme in de VS. Kampen: Ten Have.