observaties

Afgelopen week was ik ondergedompeld in het vierde Nederlands Transgender Filmfestival. De naam doet het festival intussen te weinig eer aan. Naast een geweldig filmprogramma met veel documentair werk (my favourite) waren er twee fototentoonstellingen, twee performances, twee feesten, een politiek debat en twee workshops waaronder een voor jongeren. Internationale gasten vanuit India, Taiwan, Frankrijk, Italie en de VS maakte het festival buitengewoon feestelijk. Petje af, Kam Wai Kui, directeur van de organiserende Stichting T Image en alle vrijwilligers!

Jospehine Ho (Taiwan), Kate Bornstein (VS) en ik [foto Monique Doppert]

Het festival begon met een schaterlach op woensdag 23 mei. Punk-rocker Lynnee Breedlove vertelde het bonte publiek over zijn leven: ‘Mensen vragen mij: Ben je een man of een vrouw? Dan zeg ik: Waarom vraag dat aan mij? Zie ik eruit alsof ik het weet?’ Breedlove is een jongen, maar ziet eruit als een dyke, zo zegt hij zelf. Lees meer over hem in mijn stuk op het Continuum.

Verder drie prachtige films gezien: Hotel Gondelin, Between the Lines en Paper dolls. Alledrie de films hebben een beetje dezelfde structuur. Het zijn documentaires over een groep die buitengesloten van de mainstream een eigen gemeenschap vormt, met persoonlijke portretten van de leden van de groep.

Hotel Gondelin bijvoorbeeld speelt in Buenos Aires, in Argentinie. In een gekraakt oud hotel leeft een groep transseksuelen, voornamelijk van man-naar-vrouw. Monica bestiert de tent. Ze vangt nieuwkomers op, vaak verstoten door hun familie, zorgt dat ze een plekje in huis krijgen, zit de vergaderingen voor, int het geld, zorgt voor koelkasten en reparaties en deelt de condooms uit (honderd per persoon per maand). Ook toont ze zich een politiek activiste. Als de gemeente een verordening wil doorvoeren om sekswerk in woonwijken te verbieden, trekt ze met een grote groep transvrouwen naar het gemeentehuis om in te spreken. De vrouwen zijn vaak veroordeeld tot sekswerk, omdat ze als transen geen gewoon werk kunnen vinden. Het droevige daarvan brengt de maker, Fernando Lopez Escriva mooi in beeld.

Tegelijkertijd zie je de onderlinge strijd. Om het drugsgebruik in huis te verminderen vraagt Monica een dubbele bijdrage in de kosten van de verslaafden, om te voorkomen dat ze hun geld uitgeven aan middelen. Het gevolg kan je raden: diegenen die meer moeten betalen, moeten harder werken. Ook weert Monica een minderjarige vrouw uit huis, omdat ze geen risico wil lopen. De jonge transvrouw zie je later aan het werk op straat. Waar zou ze slapen? Aan het eind van de film vermeldt de maker dat de gemeente de verordening heeft aangenomen. Dat betekent dat sekswerk alleen plaats mag vinden in de bossen, ver weg van de stad. De vrouwen uit Hotel Gondelin zijn daardoor nog kwetsbaarder voor misbruik van klanten en politie.

Paper dolls gaat over een groep Filippino’s/na’s die werken in de gezondheidszorg in Israel. Sinds Israel de grenzen heeft gesloten voor Palestijnse werknemers, zijn er veel buitenlandse krachten naar het goedbetalende land gekomen. De ‘mannen’ van de draggroep Paper dolls werken allemaal als bejaardenverzorgers. Sommigen wonen in bij de oude Joodse mannen die ze wassen, aankleden, voeden. 24-uur per dag zijn ze hun steun en toeverlaat. Daarnaast treden ze op als de Paper dolls: ze dansen en playbacken prachtig aangekleed in drag. Hoewel ze uitgebuit en racistisch bejegend worden in Israel, kunnen ze er als man-naar-vrouw-transgenders vrijer leven dan op de Filippijnen, is de suggestie. Bovendien verdienen ze er meer. Een van hen, die openlijk leeft als vrouw, verwoordt de tragiek als volgt: ‘Mijn moeder is ziek, en ik zou veel liever voor haar zorgen, maar nu zorg ik voor een oude man, ver van huis.’ Zij ontwikkelt een bijzondere band met haar Joodse bejaarde, maar de ironie blijft.
De filmmaker Tomer Heymann is persoonlijk betrokken in de film. Je ziet dat hij gaat houden van de dolls. Hij probeert ze een contract te bezorgen bij een grote discotheek, maar ook daar worden ze uitgebuit en beledigd. Hij probeert een van hen vrij te krijgen wanneer hij/zij opgepakt wordt omdat ze geen verblijfsvergunning heeft. Uiteindelijk vertrekken drie Paper dolls naar Engeland, om daar te werken in een Joods verzorgingstehuis. Ze treden nog altijd op. De andere dolls gaan terug naar de Filippijnen. Behalve over transgender gaat deze film over actuele thema’s als arbeidsmigratie en uitbuiting in zo’n belangrijk sector als de zorg.

De derde film Between the Lines gaat over hijras in India. Ook een gemeenschap die voor elkaar opkomt en zorgt. Laxmi Narayan Tripathi, een van de hijras uit de documentaire is in Amsterdam samen met de fotografe Anita Khemka die in de film op zoek gaat naar hijras en ter gelegenheid van het festival haar tentoonstelling Hijras of Mumbai exposeert in het Lloyd Hotel.

In de film zien we de zoektocht van Khemka, haar kennismaking met verschillende hijras, de derde sekse van geboren-mannen die leven als vrouwen in een gemeenschap, al dan niet gecastreerd. De hijras waren altijd een groep om bang voor te zijn, zo vertelt de fotografe achteraf. Haar oma dreigde vaak: als je je niet gedraagt, dan sturen we je naar dat huis. Khemka ontdekt dat hijras hun eigen verhaal hebben. Ze breken vaak noodgedwongen met hun familie en gaan op zoek naar een gemeenschap. Ze leven bijvoorbeeld in tempels, verdienen geld met zegeningen van pasgeboren baby’s, ze bedelen of doen sekswerk. De armoede is groot, en het maatschappelijke stigma nog groter. Laxmi Narayan Tripathi nam deel aan het politieke debat, waarover ik een verslag schreef voor het Continuum. Daarin vertelt ze meer over de hijras, wiens positie als derde sekse in de Indiase maatschappij langzaam erkend wordt. Zelf reisde ze naar Amsterdam met een paspoort waarin onder sekse ‘eunuch’ stond, een ouderwetse overgebleven term uit de Britse koloniale tijd.

Tot slot aandacht voor de sluiting van het festival. Een ontroerende performance van Kate Bornstein. Ze droeg verschillende teksten voor waarin duidelijk was welke ontwikkeling ze door heeft gemaakt: van transgender-activist (hoewel ze zichzelf een artist in service of activism noemt) naar strijdster tegen zelfmoord onder jongeren. Prachtige teksten, waar ik binnenkort meer over zal schrijven. Al met al heerlijke dagen met inspirerende mensen. Nogmaals, dank T-Image!