observaties

Afgelopen zondag zat ik in het debat van WOMEN SPEAK! over moederschapsmythes. Ik was, zoals debatleidster Annechien Steenhuizen (Vara, De Wereld Draait Door) zo charmant zei, het tussendoortje.

De eerste zonnige middag van het jaar begon met een aangrijpend stuk van het Stut theater, een Utrechts gezelschap dat theater maakt in, door en over Utrechtse volkswijken. De voorstelling Meisjesstad gaat over jonge moeders – expres geen tienermoeders genoemd – van vroeger en nu. De jonge moeders Rianne, Suleyka en Ruth spelen zichzelf in het stuk. Marijn van der Jagt schreef er vorige week in Vrij Nederland een mooi verhaal over. Rianne zegt daarin: ‘Ik zag iedereen naar me kijken toen ik een dikke buik had. Op straat, in de bus, op school. Soms maakte ik er ruzie over. Dan zei ik tegen een jongen die naar me zat te kijken: “Heb jij nooit seks gehad soms? Moet je eens een condoom gebruiken, dan wordt je vriendin misschien niet zwanger.” Ik wist ook niet hoe ik moest reageren. Als ik blij deed, leek het net of ik expres zwanger was geworden.’ (VN, nr. 16, p. 30) Meisjesstad, het christelijke opvanghuis voor ‘ongetrouwde moeders’ van destijds speelt een rol naast de eigentijdse meiden die op MSN elkaar steunen. Overeenkomst tussen toen en nu: de jongens die ervandoor gaan.

En daarmee was ook de toon in het debat gezet: hoe zorgen we dat mannen meer gaan zorgen? Waarom gaat het altijd over ‘werkende moeders’ en ‘zorgende vaders’? In het panel zaten Astrid Runs (promovenda over de kracht van tienermoeders), Emily Nobis (Opzij en auteur van Geen kinderen, geen bezwaar), Insos Ireeuw (alleenstaande, ‘werkende moeder’) en Vincent Duindam (onderzoeker en ‘zorgvader’). Omdat het in het debat vooral over vaders en moeders en man-vrouw-relaties was mijn column, halverwege het debat, een uitstapje naar het perspectief van lesbische moeders.

Hieronder volgt een fragment:

“Vaderschap wordt steeds belangrijker. En gelukkig maar, zou je zeggen. Als vrouw kun je die trend alleen maar toejuichen. Een zorgende, verantwoordelijke vader: willen we dat niet allemaal voor onze kinderen? Als je aangewezen bent op een spermadonor ligt het iets ingewikkelder.
Wie wordt de vader van ons kind? Of, anders geformuleerd: hoe komen we aan zaad? Bij het beantwoorden van die levensbelangrijke vragen lopen mijn vrouw en ik op tegen de mythe van het vaderschap. Want wat is nu precies een vader?
Is een vader de geliefde van de moeder? Met andere woorden: kan een vader ook een vrouw zijn? Of met nog andere woorden: heeft een kind genoeg aan twee ouders, ook al is er geen een van het mannelijk geslacht bij? Of is een intieme verbinding met een manspersoon onmisbaar in het leven van een kind? Iets wat veel mensen ons impliciet en expliciet duidelijk maken. En als dat zo is: wat heb je als moeder dan met die man te maken, met wie je in ieder geval biologisch een kind hebt?
Is een vader degene die het zaad levert? De oorsprong van het leven, de snelle zwemmer die het eerst het einddoel bereikt? En moeten we dan van ‘biologische vader’ of van ‘donor’ spreken? Bij hoeveel zorgdagen per maand of week wordt een donor een vader? En is een spermadonor van de spermabank eigenlijk een vader? Kun je spreken van een onbekende vader, of een bekend-te-worden-als-je-16-bent-vader?
Of is tot slot een vader de man die het kind regelmatig ziet? Het mee opvoedt. Een oom, een huisvriend? Een mannelijk rolmodel in de rol van vader? En moet je daarvoor zorgen als lesbische moeders?
Het zijn veel en ingewikkelde vragen waarbij biologie en zorg, afstamming en aanwezigheid, sekse en gender door elkaar lopen. En ze zijn essentieel om jezelf vooraf te stellen omdat je beslist voor iemand anders, namelijk je eigen kind.”