Mijn idfa begon op woe 16 november met de persoonlijke documentaire My long distance friend, van de Nederlandse Carina Molier. Met een filosofische vraag over mensen die blijven en mensen die vertrekken, bekeek ze het leven van twee mensen: haar vader en haar vriendin OG. Van haar vader had ze voornamelijk oude dia’s. Hij reisde de wereld over en voelde zich prettig in hotelkamers, in vliegtuigen. Haar moeder bleef intussen achter met haar en haar twee zusjes. OG kende ze uit het uitgaansleven, en ze onderhield contact met haar via skype. De jonge vrouw belde haar soms uit Stockholm, soms uit Tokyo. Waarom willen mensen zo ver weg van huis? Vanwaar die rusteloosheid? Met een citaat van filosoof Peter Sloterdijk over aarde onder de voeten, en veel beelden van vliegtuigen opent de film. Maar echt antwoord krijgen we niet op die vragen, en beide verhalen hebben weinig met elkaar gemeen. Ook kom je als kijker niet dichterbij de personages, noch bij de maker. Het verhaal van OG heeft zeker interessante aspecten. Als klein meisje vertrekt ze al naar Europa, waar ze zich thuis voelt. Ze zwerft, krijgt een kind, dat ze naar haar moeder in Zimbabwe brengt en leeft op de portemonnee van twee of meer Europese mannen. Uiteindelijk haalt ze haar dochter naar Duitsland, maar dat brengt niet de rust die ze hoopte te vinden. Haar vader sterft verward, en gescheiden van haar moeder. ‘Er zijn twee soorten mensen’, concludeert ze in voice over. ‘Zij die blijven en zij die vertrekken.’ Je hoort haar huilen als ze de dia’s van haar vader projecteert. ‘Ik mis opa zo.’ Zegt ze tegen haar dochter. Mooi materiaal maar het komt mijns inziens niet helemaal uit de verf.

Empire of dust gaat over de weg tussen Kolwezi en Lubumbashi die een Chinees bouwbedrijf aanlegt in de Democratische Republiek Congo. Eddy, Congolees die vloeiend Chinees spreekt, tolkt voor Lao Yan, logistiek manager. De camera volgt het duo op zoek naar bouwmateriaal dat lastig leverbaar lijkt. Via de commentaren op het lokale radiostation volg je de werkzaamheden. Langzaam verslechteren de werkverhoudingen en de weg komt er niet.

Daughters of Malakeh is een prachtig subtiel portret van Maryam, de oudste zus van de Iraans-Nederlandse Sharog Heshmat Manesh. Hij maakte de film samen met zijn vrouw Jet Homoet. Maryam is 45. Ze heeft een baan en een zelfstandig leven, als er een man op haar pad komt. Ze vertrouwt hem, en wil op zijn huwelijksaanzoek ingaan. Maar niet zomaar. Ze wil huwelijkse voorwaarden vastleggen om haar zelfstandigheid niet te verliezen. Mannen in Iran kunnen bij wet hun vrouw namelijk verbieden om te werken, ze kunnen het huwelijk ontbinden, waar een vrouw dat niet kan. Een andere oplossing is de man een bruidschat laten betalen; goud dat de vrouw kan aanspreken als ze alleen achterblijft.

Door de intimiteit tussen broer en zus, ben je als kijker onderdeel van de onderhandelingen, van het familieberaad. De bewoners van het familiehuis komen zelfs slapend in beeld. Vader en moeder wonen er, zusje studeert en is op zoek naar een baan. Ze spreekt vloeiend Engels maar, zo zegt ze tegen een vriendin, ‘wij moderne vrouwen krijgen geen man.’ Het leven van de vrouwen speelt zich veelal binnenshuis af. Dat het buitenshuis lastig was om te filmen, draagt daaraan bij. Iedere avond als Maryam terugkomt van haar werk zit je als kijker samen met de familie te wachten op nieuws. Heeft ze nog met hem gepraat? En wat zei hij?

De woonkamer met portretten aan de muur en lange diepe banken komt vaak in beeld. Ook de eettafel waaraan de familie een uitgebreide maaltijd serveert als de aanstaande schoonzoon met zijn moeder komt eten, is décor van het drama. Uit de ‘huisvergaderingen’ en de telefoontjes die Heshmat Manesh met de verloofde van zijn zus voert, blijkt het niet makkelijk om tot een overeenkomst te komen. Het huwelijk gaat niet door en Maryam wil er niet meer over praten.

Drie maanden later vliegen Heshmat Manesh en Homoet opnieuw naar Iran: Maryam heeft toch besloten haar eisen te laten vallen. Ze vertrouwt haar aanstaande en trouwt met hem. Zonder huwelijksevoorwaarden en met een kleine bruidschat. Ze waagt het erop. Waarom? Dat blijkt heel subtiel. Ze wil weg uit dit huis, zo vertrouwt de camera toe, als ze een strik naait voor haar trouwjurk. Ze wil eindelijk eens een beetje ruimte voor zichzelf. Hier let iedereen op haar. En ook indirect blijken haar opties. Ze zitten aan tafel als Maryam symbolisch de zorg voor hun ouders overdraagt aan haar zus. De medicatie, het eten. ‘Maar we kunnen best voor onszelf zorgen, hoor’, protesteert moeder nog. Maryam legt fijntjes uit dat haar moeder niet eens alleen naar de bank kan om geld te halen.

Maryam heeft haar opties afgewogen, zo lijkt het: trouwen met een hopelijk redelijke man in een ongelijk huwelijk of achterblijven met de zorg voor je bejaarde ouders. Na haar bescheiden bruiloftsfeest is dat ook het beeld dat mij bijblijft: hoe haar zus afscheid neemt en met de oudjes vertrekt naar het familiehuis.

>> Wordt vervolgd

Het vreemde was wel dat er deze donderdagavond een dj uit de VS zou komen draaien. Wij wisten er niks van, maar langzaamaan liep de tent vol met hippe jongens, die zich op hun beurt verbaasden over de grote groep breiende en hakende vrouwen. Jason Fulton schreef er een stukje over en citeert me ook nog. Dat ben ik helemaal niet gewend!

Wethouder Andree van Es was ontroerd, zei ze. Die ochtend was in de Tweede Kamer een statistisch rapport van de onderzoeksdienst van Amsterdam besproken. De PVV had vragen gesteld over het feit dat autochtone Amsterdammers in de minderheid leken te geraken. Van Es leek er nog boos over. Want, zo vond ze, ‘dagelijks laten we hier in deze stad de meerwaarde van diversiteit zien’. Ze zei het met een snik in haar stem.

En er was nog meer feestelijks. De gemeente Hillegom kreeg de Roze Zaklantaarn voor beste kleine gemeente. Wethouder Gerrit Kleiheegh uit de bollenstreek bleek een bevlogen ambassadeur voor het motto: iedereen moet zichzelf kunnen zijn.

En het boekje waar ik als eindredacteur aan mee heb gewerkt verscheen: De roze gemeentegids. Daarin valt meer te lezen over gemeenten en hun inspanningen voor homo’s, lesbo’s, biseksuelen en transgenders. Voor mij betekende het een leuke klus voor MOVISIE, de koepelorganisatie voor sociaal beleid, waaronder ook het homo- en lesbische emancipatiebeleid valt. Hier een leuk interview met Juul van Hoof, een van de auteurs, in Zorg en Welzijn.

Jacqueline Seyde groeide op aan de oostkant van de muur, met een lesbische moeder. Door fanatiek te gaan voetballen, bleef ze in de luwte van de politieke onderdrukking en ontdekte ze bovendien dat ze zelf ook van vrouwen hield. Viktoria von Rex kwam uit het westen en via muziek kwam zij in een wilde, feministische vrouwenwereld terecht. Inmiddels zijn beide vrouwen bevriend en wonen in Berlijn. Tijdens de Gay Games deden zij mee aan de badmintoncompetitie. Ik sprak ze op de Neumarkt, voor de vrouwentent.  Lees meer over hen in de interviews die nu online staan!

Soms vliegt ze uit de bocht, bijvoorbeeld wanneer ze doet alsof ze geen hand meer heeft omdat ze getrouwd was met een vrouw, en de ultra-conservatieven dat niet langer toestonden. Maar ze pleit voor het recht om te twijfelen, kaart het voyeuristische karakter van rtl-boulevard aan en verbeeldt haar eigen begrafenis als een roadshow. Ook volgend jaar nog in het land te zien!

Het was mooi weer, er was een taartjeswinkel om de hoek en ik leerde veel over de regels van het spel. Los van de puntentelling, de techniek en de ranking, komt er veel psychologie bij kijken. ‘Ik sta te spelen tegen mezelf’, hoorde ik, en: ‘Laat ze niet in hun spel komen!’. Tennis is bovendien vergeven van sportieve regels zoals niet klappen als de tegenstander een fout maakt en wel klappen als zij een mooie bal slaat. Verliezen van iemand die sterker is dan jij, is minder erg. Ik genoot van de gesprekken die constant gingen over plaatsing (speelt ze wel terecht in deze categorie?) en geluk (de vrouwen die ons gisteren inmaakten, staan nu te slaan als een natte krant!).

Come to Ireland!

Ook is het natuurlijk een kwestie van zien en gezien worden. Wat er op je shirt staat is daarbij belangrijk. De Ierse mannenploeg, gesponsord door Ryan Air, maar gevlogen met Aer Lingus, begonnen de dag met friet en groot bier. Op hun ruggen stond: ‘I am not the only reason to visit Ireland’.

Vice kanselier

De Gay Games worden iedere vier jaar gehouden en zijn behalve een groot sportief en cultureel evenement, ook een manier om te laten zien dat sport niet vrij is van homofobie. Zo lang het niet mogelijk is om in de reguliere competities uit de kast te zijn of met een partner van het eigen geslacht aan de ballroom-competitie deel te nemen, organiseren homo’s en lesbo’s hun eigen sportevenementen. Op allerlei niveaus kun je meedoen, en dit jaar was het thema ‘meedoen is belangrijker dan winnen’: Be part of it! Het feit dat de vice kanselier en minister van Buitenlandse Zaken van Duitsland, Guido Westerwelle de games opende met een speech waarin hij expliciet naar zijn eigen relatie met een man verwees, is daarbij alleen maar goed voor de emancipatie. En ook de sluiting van de week, met 10.000 mensen in een openlucht theater aan de Rijn, was indrukwekkend. Hoewel dat er veel atleten en supporters zijn, werd weer verwezen naar alle atleten ter wereld die er niet bij waren.  

Finales

Hieronder nog wat impressies van andere sporten die ik bezocht: dansen, voetbal en basketbal.

Ballroom, dames, finale, wals, Maritim Hotel Keulen, woe 4 augustus 2010

Langs de lijn tijdens finale vrouwenvoetbal, Torfabrik tegen Bösen Möwen 1, beide uit Keulen, vrijdag 6 augustus 2010

Tijdens de finale A-level basketball, mannen, San Francisco Rock Dogs tegen de Long Beach Rebels, zaterdag 7 augustus 2010

‘Porno waar geen man aan te pas komt’, was de pakkende titel van het persbericht. Veel nieuwssites namen het dan ook over. Het bericht verscheen onder meer op de sites van Spits, Nu.nl, AD, at5 en Het laatste nieuws uit Vlaanderen. Vervolgens reageerden er eindeloos veel mensen op het ‘provoserende’ nieuws.
Veel van hen keurden het festival af onder het mom van verloedering. Rosanna schrijft op www.nu.nl: ‘Bah. Dat vind ik nou een verloedering van normen en waarden. Porno is iets wat je stiekem kijkt en wat eigenlijk een beetje fout is. Niet iets waar je een festival over gaat houden alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Vind je het gek dat jongeren geen seksuele moraal meer hebben? Walgelijk vind ik het..’
Maren neemt het op voor de ‘gewone’ homo of lesbo op de site van de Amsterdamse zender at5: ‘Het word elk jaar platvloerser. Is dat de bedoeling van de gay-pride en de homo’s om mensen te shockeren? het is meer provoseren aan het worden. De man/vrouw die homo is en normaal deel neemt aan de maatschappij zal hier toch van moeten gruwen lijkt mij.’

Djeez
Het zijn begrijpelijke reacties van mensen die zich zorgen maken over de huidige seksuele overdrive, misschien over hun kinderen die daaraan worden blootgesteld. Zeg maar de MTV-generatie, die opgroeit met stereotype beelden van makkelijk te krijgen meisjes en altijd willige jongens. De cultuur waarin het normaal is dat minderjarigen feesten bezoeken als Ex-Porn Stars en meiden tegen beloning seksuele handelingen verrichten.
Alleen die vergelijkingen worden niet gemaakt. Zou hun verontwaardiging dan ook wat te maken hebben met een afkeer van homoseksualiteit? Iemand die zich Kritiek noemt, reageert op nu.nl: ‘Dat hele gedoe omtrent ziekelijke aandacht vragen van afwijkend seksuele geaardheid moet maar eens stoppen, doe het gewoon lekker thuis en houdt het privé.’ En Tom van Helle schrijft op www.hln.be: ‘Ze worden gekker en gekker, man man man. What’s next? Porno festival voor blinden? Voor gehandicapten? Djeez wat een kotswereld.’
De online verontwaardiging richt zich met andere woorden ook op het homoseksuele gehalte van CumShots. Seksualiteit is iets voor thuis en homoseksualiteit al helemaal: doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg. Prikus meent op nu.nl dan ook dat homo’s en lesbo’s zich seksueler manifesteren dan hetero’s: ‘Wanneer krijgen we nou eens een gewoon hetero-straatfeest??? waar man en vrouw openlijk op een corso-wagen liggen te bonken…. want die dingen heb ik nog nooit op straat zien gebeuren.. al die andere ongein wél..’ Met MTV, Ex Porn Stars en alle seksuele heterobeelden op straat en op tv, vraag je je af: Kijkt deze meneer wel eens om zich heen?

Plakkerig goedje
Het kan natuurlijk ook te maken hebben met het feit dat het alleen om vrouwen gaat. Vrouwen die seks hebben, met elkaar, en daarvan genieten: roept dat misschien meer weerstand op dan de hetero- en homoseksfeesten die het hele jaar door plaatsvinden en waar geen haan naar kraait? Waarover Spits nooit een bericht plaatst?
Het lijkt er wel op als je sommige reacties leest. Los van hele domme zoals die van JRShield op www.spitsnieuws.nl – ‘En hoe ziet vrouwenporno er dan uit? Een nieuwe wasmachine?’ – zijn er ook meer ‘inhoudelijke’ discussies over het klaarkomen van vrouwen. Zo snapt Karel Lootzak niks van de titel: ‘Cumshots ? raar, daar heb je wel een man voor nodig toch ? en toch mogen ze niet binnen.’, zo lacht hij hardop op www.hln.be.
QPC heeft het ook niet begrepen. Hij/zij schrijft op nu.nl dat vrouwen immers dol zijn op cumshots in hun gezicht, zo leest deze persoon in advertenties van sekswerkers: ‘dat is een facial. En daar zijn vrouwen gek op, ik zie regelmatig advertenties in ons huis-aan-huis blad. Ze zijn er alleen wat verlegen over, en dan is misschien zo’n festival juist een goede stimulans.’
Op nu.nl vinden de reageerder de G-spot niet, maar bij Het laatste nieuws helpt Marijke D. Karel Lootzak uit de droom: ‘Cum is dat plakkerige goedje dat zowel bij mannen als vrouwen tevoorschijn komt bij het orgasme en als je het bij een vrouw juist weet aan te pakken dan zijn echt cumshots ook daar niet onmogelijk.’

Geknipt
King Betty bestaat uit jonge vrouwen met een feministische visie op vrouwelijke seksualiteit. Ze schreven een manifest over vrijheid van gender, en organiseren drag king-workshops: waarin vrouwen leren hoe ze zich kunnen kleden en gedragen als mannen voor de show.
De publiciteit voor CumShots is uit de hand gelopen, zo geeft Dewi Vrenegoor toe. ‘Het is opgepikt door de mainstream, terwijl we ons richten op mensen voor wie het festival bedoeld is. En er is geknipt in ons persbericht: de nieuwssites namen alleen het provocerende over en niet de achterliggende informatie.’
Wat de meeste media bijvoorbeeld weglieten uit het oorspronkelijke persbericht is de zin: ‘De organisatoren willen verder een ruimte creëren waar het mogelijk is voor vrouwen om hun seksualiteit en gender grenzen te verkennen.’ Dewi: ‘Ik denk dat het goed is voor de ontwikkeling van de vrouwelijke seksualiteit als vrouwen bij elkaar komen en hun ervaringen delen over wat er allemaal mogelijk is op seksueel gebied.’ Is dat misschien bedreigender dan porno? Knippen we dat emancipatorische deel maar liever uit berichten? Dat vrouwen bij elkaar zouden komen om erover te praten en te leren? <<

“Heteronormativiteit gaat niet alleen gepaard met maatschappelijke verwachtingen op het gebied van seksuele oriëntatie, maar ook op het gebied van gedrag. Voor mannen en vrouwen gelden aparte culturele gedragsregels waarin niet teveel gevarieerd mag worden. Kinderen wordt al op jonge leeftijd geleerd wat ‘typisch mannelijk’ en ‘typisch vrouwelijk’ is. Dit binaire systeem leidt tot intolerantie naar tussenvormen: mannen die aan ballet doen of vrouwen die op voetbal zitten; velen vinden al snel dat daar iets geks mee is.”

Laurens Buijs, socioloog UvA, beweert op Joop.nl dat niet etniciteit, maar de norm om ‘normaal’ te zijn, ten grondslag ligt aan homovijandig gedrag. De reden dat jongens homomannen aanvallen of uitschelden is vaak een mannelijkheidskwestie en die speelt onder autochtone en allochtone jongens.

Jonge homojongens, zo blijkt uit zijn onderzoek, identificeren zich niet met Geer en Goor, ze willen niet opvallen. Hoewel Buijs er niks over schrijft, geldt hetzelfde voor meiden en vrouwen: met een stoer uiterlijk heb je meer gelazer, ook van andere lesbo’s die vinden dat je de groep een slechte naam geeft.

Foto: Feromoon

Verder gaat zijn stuk overigens over de aftakeling van de homoscene in Amsterdam, iets waar het jonge-meiden-collectief King Betty ook wat aan probeert te doen. Met subversieve en ludieke bijeenkomsten waar gendernormativiteit ernstig op de schop gaat. Vorig jaar tijdens Gay Pride organiseerden ze de Drag King shows, dit jaar een groots verrassingsfeest rond seksualiteit voor iedereen die zich identificeert als vrouw. Ze schreven een manifest waarin ze met Gloria Wekker pleiten voor ‘pluriforme homoseksualiteiten’ en diversiteit binnen de homogemeenschap. Misschien niet op de traditionele manier – met horeca als Exit en April, waarvan Buijs de sluiting betreurt – maar met veel vrijwillige inzet en enthousiasme weet King Betty een vrolijke slinger te geven aan de homocultuur.

Inmiddels ben ik zelf zichtbaar zwanger en is een van de eerste vragen: Weet je al wat het wordt? In het grappige Noord-Amerikaanse zwangerschapsboek A Bun in the Oven antwoordt de auteur, Kaz Cooke, telkens iets in de trant van: ‘Ik hoop een giraffe. Die kunnen na een half uur zelf lopen.’ Ook ik hoef ‘het’ niet te weten, maar dat is zeldzaam, merk ik. Van de kinderkamer tot de babygarderobe tot het budget hoor ik argumenten voor goed opletten tijdens de 20-wekenecho. Ik blijf antwoorden met Kaz Cooke: ‘You can’t crossdress a baby!’

Sterker nog, het kan schadelijk zijn voor jongens en meisjes als je te veel verwachtingen hebt omdát ze het een of het ander zijn. Met Oranje door naar de volgende ronde van het WK, moest ik denken aan dat andere oranje-team: de leeuwinnen. Voormalig bondscoach Vera Pauw schreef er samen met sportjournalist Welmoed de Lang een mooi boek over: De voetbalvrouwen komen eraan! Het gaat in feite over hoe genderstereotype verwachtingen sportvrouwen beperken. Pauw vecht aan dat meisjes minder trainen en er minder infrastructuur is voor meisjes, omdat voetbal niks voor meiden zou zijn. Niet dat jongens en meiden hetzelfde moeten trainen. Nee, Pauw ontwikkelde een eigen trainingsmethode voor bekkenstabiliteit, die bij meiden heel goed werkt. Ook zorgde ze ervoor dat het vrouwenvoetbal er sportiever uit kwam te zien. Speelden de leeuwinnen bij haar start nog in mannenshirts, regelde zij een sponsor voor outfits die beter pasten op het vrouwenlichaam. Feminisme in praktijk dus: geen gelijkheid, wel gelijkwaardigheid.

Hoewel Pauw te eigenwijs is gebleken voor de KNVB, heeft ze inmiddels toch veel bereikt. Meidenvoetbal is veel normaler geworden, zo verzekerde een lid van het voetbalteam van een vriendin me met wie ik Nederland-Denemarken keek. Jammer genoeg hebben de leeuwinnen zich niet geplaatst voor de WK.

Hoera, het is een mensje!, is de toepasselijke titel van een publicatie over genderdysfore kinderen en jongeren, uitgegeven door Transvisie. Het is geschreven door een moeder van een genderdysfoor kind, inmiddels een jonge vrouw, en bedoeld om ouders praktische informatie te geven wanneer zij een kind hebben die tot het andere geslacht wil horen. Maar zouden we die hartekreet niet bij alle nieuw geboren kinderen moeten uitroepen? Als mijn giraffe ter wereld komt, zal ik het roepen: Hoera, een mensje!